Që nga muaj maj i këtij viti, qytetarët janë duke paguar me shtrenjtë energjinë elektrike.
Kjo pas vendimit të Zyrës së Rregullatorët të Energji Elektrike, që rryma të shtrenjtohet për 16.1%.
I miratuar në vitin 2015 nga qeveria “Rama”, ligji për “Investimet Strategjike” ka kontribuar përgjatë një dekade në betonizimin e bregdetit të jugut me resorte rezidenciale dhe turistike nga një grup biznesmenësh të afërt me qeverinë, pa kursyer ekosistemin dhe habitatet e mbrojtura. Por impakti i “Pashaliman Laguna Eko Resort” i tejkalon projektet e mëparshme.
Sipas vendimit të Komitetit të Investimeve Strategjike, shteti parashikon pjesmarrje në këtë investim, ndërkohë që vlerësohet se nuk do të ketë ndikim mjedisor. Projekti i studios Archea Associati i arkitektit Marco Casamonti parashikon sipas vendimit restaurim dhe rinovim të strukturave ekzistuese dhe ndërtimin e strukturave akomoduese prej druri, që do të vendosen “mbi platforma lundruese (palafitte) në Lagunën e Pashalimanit.
Por ekspertët e fushës dhe aktivistët mjedisorë i thanë BIRN se dëmi do të jetë i pashmangshëm.
“Për mendimin tim, një projekt i tillë nuk duhet realizuar, sepse do të prishte të gjithë peizazhin historik të sitit, ku ndërthuren trashëgimia arkeologjike, mjedisore dhe ushtarake,” i tha BIRN arkeologu Saimir Shpuza, bashkëdrejtues i misionit arkeologjik në Orik.
“Sipas dokumentit, duket se ndërtimet me shtëpi druri në lagunë nuk do të interferojnë me kodrën ku gjendet siti, po të mos harrojmë se në anën tjetër të lagunës gjendet nekropoli i qytetit. Plus kësaj, ndërtesat ushtarake që kërkohet të rijetëzohen janë ngjitur me murin rrethues të qytetit dhe rrethojnë pjesën më të madhe të sitit, i cili në vetvete është një pasuri publike,” shtoi ai, duke theksuar se edhe në lagunë janë dokumentuar shumë struktura arkeologjike.
Për arkitekten dhe planifikuesen urbane, Doriana Musai, projekti është shembulli më ekstrem i konfliktit mes zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së pasurive publike. Musai thekson se projekti turistik luksoz futet në një zonë të trefishtë në mbrojtje, duke krijuar sipas saj një precedent të rrezikshëm të përzierjes së turizmit komercial me infrastrukturën e sigurisë.
“Koncepti i “rijetëzimit” të trashëgimisë rrezikon të kthehet në komodifikim të arkeologjisë, duke zhdukur autencitetin e Orikumit si qytet antik dhe duke e përdorur si dekor për klientelën e resortit,” tha Musai.
“Është rast unikal në botë kjo lloj ndërhyrje, ku turizmi futet me struktura në tre zona të mbrojtura, duke i aneksuar jo vetëm territor, por edhe duke dëmtuar,” tha Musai.
Edhe drejtuesi i AOS, Taulant Bino është i shqetësuar për projektin, që sipas tij bie ndesh me ligjin për Trashëgiminë Kulturore dhe rrezikon që ta kthejë njërën prej “lagunave më të veçanta në Shqipëri” në një mjedis urban.
“Dëmi është i pamatshëm dhe për fat të keq, me miratimin e ligjit të ri për zonat e mbrojtura nuk ka më asnjë pengesë,” tha Bino. “Nëqoftëse do të kishte një mekanizëm ndalimi, mbrojtjeje, do të ishte përpara se të jepej vendimi i KIS, se po u dha asnjë nuk i del kundër,” përfundoi ai./BIRN
